Door Richard Sonneveld
Gepubliceerd: 28-12-2011

2011 kent vele mogelijke typeringen. Zo was het het jaar waarin de zeven miljardste mens het licht zag en het jaar waarin de natuurwetenschappen even op hun grondvesten daverden door de ontdekking van een deeltje dat sneller dan het licht zou kunnen reizen. Prominent in het wereldnieuws waren verder Emilio Di Rupo, Osama Bin Laden, George Papandreou en op de valreep ook Kim Jong-il, maar bovenal was 2011 het jaar van de Arabische Lente, en daarmee van ‘De Demonstrant’, Mohammed Bouazizi, Moammar Gaddafi en Bashar al-Assad. Zonder twijfel zijn er politieke ontwikkelingen te over. Hoe heeft Nederland zich dit jaar verhouden tot de belangrijkste gebeurtenissen op het wereldtoneel? JASON maakt de balans op.

Politiek van terughoudendheid
2011 was voor Nederland een jaar van terughoudendheid. Met betrekking tot de ontwikkelingen tijdens de Arabische Lente waren de overeengekomen besluiten over het algemeen duidelijk, weinig ambigu en werden ze snel genomen, maar kwamen ze vaak niet overeen met het meer voortvarende beleid van de grote staten. Zo erkende Nederland – onofficieel, omdat Nederland geen regeringen maar staten erkend – de Libische Nationale Overgangsraad pas halverwege juli, waar landen als Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië daar al veel eerder toe besloten hadden. Ook werd Nederlandse gevechtsvliegtuigen enkel toegestaan het vliegverbod boven Libië te handhaven, terwijl het bombarderen van strategische doelwitten over werd gelaten aan Europese collega’s. Met het weigeren gevechtsacties uit te voeren sloeg Nederland een expliciet verzoek van de NAVO in de wind.

Niet alleen op NAVO-verzoeken gaf Nederland niet thuis, ook de Verenigde Staten werden het ‘slachtoffer’ van de gecontroleerde terugtrekking van Nederland uit de wereldpolitiek. In februari 2010 viel het kabinet-Balkenende IV over de vraag de militaire missie in Afghanistan wel of niet te verlengen. Veel partijen voelden daar weinig voor, maar Nederland kon het zich nauwelijks veroorloven werdzijn in de regio. Op 7 januari 2011 besloot het nieuwe kabinet-Rutte daarom tot een politietrainingsmissie. Die missie is tot nu toe echter bijzonder ineffectief en inefficiënt gebleken. De betrokken militairen spreken over een ‘logistieke puinhoop’ en klagen over een gebrek aan tolken en essentieel materiaal om de Afghaanse aspirant-agenten op te leiden [1]. Vooralsnog lijkt de missie een zwakke poging de internationale partners gunstig te stemmen: een besluit tot verlenging van de politemissie vond mede daarom maar weinde Tweede Kamer [2].

Een ander aspect van het gevoerde beleid is de intentie om schoon schip te maken. Zo werd na lang beraad besloten tot een officiële verontschuldiging aan de inwoners van het Indonesische dorp Rawagede, waar Nederlandse soldaten misdaden begingen tijdens de Eerste Politionele Actie van 1947. De slachtoffers werd een schadevergoeding van ieder 20.000 euro toegezegd, wat mogelijk verstrekkende gevolgen heeft voor andere groepen die menen dat Nederland hen onrecht heeft aangedaan.

Kritiek en discrepantie
De Nederlandse houding heeft tot enige wrevel geleid in het buitenland. Weliswaar leek er geen vuiltje aan de lucht bij het eerste officiële bezoek van minister-president Rutte aan de Verenigde Staten, kritiek op zijn beleid bestaat er ook zeker. In het NRC Handelsblad van 29 oktober verscheen een artikel waarin acht buitenlandse ambassadeurs in Den Haag Nederland veroordeelden op hun buitenlandstrategie. Zij noemden Nederland ‘provinciaals’ en meer en meer in zichzelf kerend [3]. Dit is nauwelijks verwonderlijk, omdat in het regeerakkoord van 2010 duidelijk staat te lezen dat deze strategie een bewuste keuze is: "de huidige internationale uitdagingen en conflicten en de Nederlandse financieel-economische situatie maken het noodzakelijk scherpere keuzes te maken in het externe beleid om een geïntegreerd beleid te voeren" [4].

Opvallend is verder het schijnbare verschil tussen het beleid van de regering en de stemming onder de Nederlandse bevolking. Nederland is in 2011 gestegen op de World Giving Index, die de mate van weldadigheid weergeeft. Ondanks de financiële en economische crises van afgelopen jaren en de daarmee gepaard gaande populistische roep tot forse bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking, is Nederland met Ierland het derde land ter wereld waarvan de inwoners het meeste geld geven aan goede doelen [5]. De filantropie van de Nederlanders strookt niet met dat van het kabinet-Rutte. Zo is het budget voor ontwikkelingshulp beperkt tot 0,7 procent van het Nederlandse GDP, dat daarmee met recht predicaat ‘niet meer dan absoluut nodig’ verdient.

Fundament
De buitenlandse ambassadeurs in Den Haag lijken in het NRC-artikel dus een punt te hebben: hoewel door sommige politieke commentatoren anders wordt beweerd, lijkt Nederland zich onder Rutte wel degelijk ‘terug te trekken achter de dijken’ [6]. Voor Nederland pakt de strategie vooralsnog echter voordelig uit. Afgezien van incidenten met de helikopter in Tripoli en de executie van de Iraans-Nederlandse Zahra Bahrami in Teheran – incidenten waarin Nederland zich genoodzaakt ziet wél hard op te treden – lijkt de Nederlandse terughoudendheid ons land ruimte te geven om de financiën weer op orde te krijgen en zich te herpositioneren in de wereldverhoudingen – precies zoals voorgenomen is in het regeerakkoord van 2010.

Nederland kan het zich echter niet veroorloven deze politiek van terughoudendheid lang te voeren. Het is voor Nederland van groot belang dat het zijn positie - wanneer deze voldoende geconsolideerd is - in de nabije toekomst zal aanwenden als fundament voor een actievere en meer vooruitstrevende bijdrage in internationale betrekkingen. Pas dan kan met recht gezegd worden dat deze tijden van relatieve terughoudendheid zijn vruchten afgeworpen hebben.

1. NOS Nieuws, ‘Missie-Kunduz is logistieke puinhoop’, http://nos.nl/artikel/264358-missie-kunduz-is-logistieke-puinhoop.html (27-12-2011).
2. NOS Nieuws, ‘Kamer tegen uitbreiding missie-Kunduz’, http://nos.nl/artikel/311660-kamer-tegen-uitbreiding-missiekunduz.html (27-12-2011).
3. Redactie, ‘Ambassadeurs: Nederland is naar binnen gekeerd en provinciaals’, NRC Handelsblad 29-10-2011, http://www.nrc.nl/nieuws/2011/10/29/ambassadeurs-nederland-is-naar-binne... (27-12-2011).
4. Regeerakkoord ‘Vrijheid en Verantwoordelijkheid’ VVD-CDA 2010, te verkrijgen via http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2010/09/... (27-12-2011).
5. World Giving Index 2011, te verkrijgen via https://www.cafonline.org/publications/2011-publications/world-giving-in... (28-12-2011).
6. Martin Sommer, ‘Bij ons achter de dijken’, De Volkskrant 24-12-2011.

Tweet