Door Desi van der Laar - De laatste JASON-lezing van 2009 vond plaats op een gure decemberavond, met veel wind en sneeuw. Toch heeft dit vele geïnteresseerden er niet van weerhouden naar de lezing te komen van de oprichter van Stichting JASON, Rio D. Praaning Prawira Adiningrat. De onderwerpen van zijn lezing waren onder meer de werkzaamheden van zijn recent opgerichte onderneming PA CSR, een consultancy die bedrijven en overheden adviseert over corporate social responsibility (CSR), ofwel maatschappelijk verantwoord ondernemen. Naast PA CSR heeft Rio Praaning dochterondernemingen in Europa, Azië en Rusland opgericht. Deze vallen allemaal onder de paraplu van The Public Advice International foundation (PA international). Doordat een groot aantal wetenschappers, oud-politici en mensen uit het bedrijfsleven van over de hele wereld zitting nemen in de adviesraad, is er veel kennis is huis.

Corporate Social Responisibility is een actuele, maar vaak moeilijk op te starten procedure. Steeds meer bedrijven willen een bijdrage leveren aan de maatschappij, maar weten vaak niet hoe dit aan te pakken. Ook overheden zitten soms met de handen in het haar wanneer het gaat over bepaalde kwesties zoals crisismanagement of milieubeleid. Hoewel maatschappelijk verantwoord ondernemen een gangbare term is, lijkt het vooral een etiket te zijn van bedrijven om hun goede kant te laten zien, iets ‘goeds’ willen doen voor de maatschappij. Echter is deze definitie voor Praaning te breed. Daarom heeft PA SCR de laatste jaren gewerkt aan een eigen definitie, die goed bruikbaar is in de praktijk en een uitgangspunt kan zijn voor bedrijven die verantwoord willen ondernemen: "CSR is an organic link between enterprising, profit-making and social development, that is conducted as a win-win solution in areas where a company requires something from society that cannot be bought and requires investment through a business plan."

Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dus niet dat bedrijven hun winstoogmerk moeten laten varen. Integendeel, indien goed uitgevoerd, kan het een win-win situatie zijn voor zowel bedrijven als de maatschappij. De maatschappij kan zich ontwikkelen door investeringen van een bedrijf. In ruil hiervoor krijgt het bedrijf ‘iets’ terug wat niet met geld te kopen is, bijvoorbeeld werknemers die meer kennis bezitten (over de lokale context) en loyaler zijn aan het bedrijf, omdat deze heeft geïnvesteerd in scholing voor haar werknemers. Zodoende hoeft het bedrijf geen dure buitenlandse krachten in te huren, en kan het efficiënter produceren, terwijl ook de gemeenschap aldaar profiteert.

SCR speelt vooral een belangrijke rol voor multinationals die wereldwijd actief zijn. Deze komen vaak in aanraking met overheden die langzaam en inefficiënt werken, of simpelweg corrupt zijn. Vaak is de infrastructuur in erbarmelijke staat; zijn gebouwen niet geplaatst volgens de bouwvoorschriften (wat desastreuze gevolgen kan hebben bij een aardbeving) en is er geen, of slechte sociale zekerheid. In dat laatste geval kan een bedrijf haar werknemers zelf voorzien van gezondheidszorg. Hoewel dit op het eerste gezicht kostbaar lijkt, zal het bedrijf hier op de langere termijn van profiteren. Volgens Praaning is het “cruciaal om een goede band te hebben met de plaatselijke bevolking, want wanneer zij het bedrijf eenmaal de rug toekeren, kun je het als bedrijf schudden en maar beter vertrekken.”

Bedrijven moeten in bepaalde delen van de wereld dus vaak zelf het heft in handen nemen om te zorgen voor een veilige werkomgeving. Praaning illustreert dit aan de hand van een aantal wereldkaarten met verschillende indexen, waaronder corruptie, effectiviteit van overheden; wereldrampen en een kaart met wereldwijde conflicten. Wat blijkt: hoe hoger de corruptie en hoe minder effectief een overheid is, hoe vatbaarder het gebied is voor gewapende conflicten en hoe minder men in die gebieden in staat is om te herstellen na menselijke of natuurlijke rampen.

Momenteel is PA CSR in samenwerking met verschillende overheden (bijvoorbeeld in China) betrokken bij projecten ter verbetering van de voedselveiligheid. Volgens Praaning is de samenwerking tussen de private en publieke sector bij een kwestie als deze cruciaal: wanneer de overheid teveel eenzijdige maatregelen oplegt, zal het bedrijfsleven zich tegen de overheid keren. Anderzijds kan het bedrijfsleven een kwestie van deze omvang niet alleen te lijf, omdat goede regulering van de markt noodzakelijk is. In het geval van het verbeteren van de voedselveiligheid betekent dit bijvoorbeeld –volgens het plan van PA SCR- dat de overheid een nationale standaard moet bepalen en aan de hand hiervan certificaten moet uitreiken aan bedrijven die hun voedsel op een veilige manier produceren; mensen op moet leiden om het productieproces te controleren; en een fonds moet opzetten om bedrijven te helpen aan deze eisen te voldoen. Maar de overheid kan onmogelijk elke schakel in het productieproces van een iedere bedrijfskolom controleren. Daarom is het bedrijfsleven nodig: aan hen wordt gevraagd datgene te doen waar ze al mee bezig zijn en in excelleren. Een bedrijf overziet vaak het gehele productieproces, van de boer tot het eindproduct. Door een kleine uitbreiding van hun controlemechanismen kan aldus een heel productieproces veiliggesteld worden. Met dit voorbeeld komt Praaning terug op de kern van maatschappelijk verantwoord ondernemen: de overheid, het bedrijfsleven en de burger werken allemaal samen om een win-win-win situatie te bereiken voor allen.

Deze lezing werd financieel mogelijk gemaakt door de gemeente Den Haag.