Door Johannes Visser - Op 28 oktober 2009 heeft Stichting JASON in samenwerking met het Student Society of Slavonic Languages and Russian Studies (MOST) een debat georganiseerd over het Russische buitenlandbeleid vanaf 2000. Aanleiding van dit debat was het boek over dit onderwerp van dr. Marcel de Haas, welke binnenkort zal worden gepubliceerd.

De avond bestond uit drie discussierondes: het Russische veiligheidsbeleid van de afgelopen negen jaar; de recente toenadering tussen Rusland en het Westen na de speech van NAVO-voorzitter Rasmussen over relaties met Rusland en de annulering door Obama van het raketschild in Oost-Europa; en het rapport van de Europese Unie over het conflict in Georgië in 2008. Het discussiepanel werd gevormd door Luitenant-Kolonel Dr. Marcel de Haas (Krijgskundig onderzoeker, Instituut Clingendael), Alexander Rylov (Ambassaderaad, Russische Ambassade Den Haag) en Hubert Smeets (Voormailig NRC-correspondent in Moskou). Daarnaast was een breed publiek aanwezig bestaande uit studenten, professionals en overig geïnteresseerden. De avond is financieel mogelijk gemaakt door de gemeente Den Haag.

De avond begon met een uitgebreide uitleg over de dualistische lijn in het Russische veiligheidsbeleid sinds het aantreden van Poetin. Het veiligheidsbeleid an sich is in die jaren relatief ongewijzigd gebleven, maar de pro-Westerse Poetin gedurende zijn eerste ambtstermijn (2000-2004) is niet meer. Rusland stelde zich steeds assertiever op naar het Westen toe, mogelijk gemaakt door een aantrekkende economie vanwege de hoge gas- en olieprijzen. Vaak genoemde oorzaken van deze stemmingswisseling zijn de felgekleurde revoluties in de voormalige Sovjetsatellietstaten Oekraïne en Georgië, de uitbreiding van NAVO in de Russische invloedssfeer en de Amerikaanse invasie van Irak. De assertieve houding (of reactie?) van Rusland is een mix gebleken van provocatie en weinig fijnzinnige acties, zoals het deels dichtdraaien van de gaskraan naar Europa, militair borstgeklop met parades en zwervende bommenwerpers, en natuurlijk de invasie van het ministaatje Georgië. Rusland onder Poetin, en in navolging onder Medvedev, wil in binnen- en buitenland graag serieus genomen worden en presenteert zich graag als de superpower die terug is van weggeweest.

De Russische genodigden aan het debat leken optimistisch gestemd over de verbeterde betrekkingen tussen Rusland en het Westen in de nabije toekomst. Het belangrijkste Russische argument was dat sinds de regime change in Washington gesprekken gaande zijn over een breed scala aan onderwerpen, waarover tussen de beide landen gemeenschappelijke standpunten bestaan. Om dit kracht bij te zetten kwamen tal van voorbeelden langs, waarin uiteraard overduidelijk de officiële lijn doorklonk: het raketschild is van de baan en een verregaand verdrag voor de vermindering van nucleaire wapens staat in de steigers, er is voortgang in de gesprekken tussen Rusland en de NAVO, meer internationale samenwerking in Afghanistan etc.

De niet-Russische tafelgasten konden zich allerminst vinden in dit optimistische verhaal en wezen op de grote binnenlandse problemen als corruptie, armoede en de slechte staat van het financiële systeem in Rusland. Ook bestaat er grote onduidelijkheid over wie nou werkelijk de touwtjes in handen heeft in Moskou, iets wat schadelijk is voor de stabiliteit. De oorzaak van deze interne problemen (die direct van invloed zijn op de gedragingen richting de buitenwereld) ligt volgens Hupert in de top-down aanpak van de Russische autoriteiten, die weinig constructieve feedback toelaten vanuit de maatschappij. Ondanks bemoedigende tekenen van rapprochement tussen Rusland enerzijds en de VS, EU en NAVO aan de andere kant, blijven er bijna onoverkomelijke obstakels te bestaan. De perceptie van een nucleair bewapenend Iran is fundamenteel anders in Rusland (en China) dan bij ons. Dit geldt ook voor Hamas, die door Poetin warm werd onthaald. Het koppelen van een Amerikaans-Europees-Russisch raketschild is technisch niet haalbaar. De avances van Obama aan Moskou hebben vooralsnog een koude reactie opgeleverd. Zolang er een vijandbeeld blijft bestaan (vooral van Russische zijde) zal de ‘Gezamenlijke Evaluatie van de 21-eeuwse Veiligheidsproblemen’ de partijen niet nader brengen.

Het laatste onderdeel van de avond betrof de oorlog in Georgië, onvermijdelijk een emotionele aangelegenheid voor de Russische en Georgische aanwezigen. Op de vraag of Rusland het internationale recht had geschonden door de separatisten in Zuid-Abchazië militair te hulp te komen, werd fijntjes geantwoord dat het Westen met twee maten meet: want steunden wij destijds de onafhankelijkheid van Kosovo niet, zeer tegen de zin van de Russen in die zelf te maken hebben met een lappendeken aan regio’s met opstandige etnische minderheden? Echter stelde het recent verschenen rapport van de EU dat, hoewel Georgië officieel was begonnen, het Rusland was dat stelselmatig en op grote schaal de internationale regels overtrad. Uit het publiek kwam de vraag van een voormalig inwoner uit het zwaar getroffen Gori: waarom het Russische leger na het staakt-het-vuren door bleef gaan met de gewelddadigheden jegens de Georgische bevolking? De Russische respons was dat Georgië niet was veroverd en dat Saakashvili nog steeds aan de macht is.

Mede dankzij het vermogen van de panelvoorzitter om al te scherpe bewoordingen van menig heethoofd te masseren tot eerlijke meningsverschillen kon de discussies vreedzaam worden afgesloten. Na afloop konden de studenten en deskundigen onder het genot van gerstenat de discussie voortzetten.

Deze activiteit is medemogelijk gemaakt door de gemeende Den Haag.