Door: Paul Geerts

In Praag werd vier dagen nagedacht en gepraat over de NAVO en de rol die deze organisatie speelt in de aanpak van de uitdagingen van de 21ste eeuw. De PASS-Top, die werd georganiseerd door de ATA (Atlantic Treaty Association), vond tegelijkertijd plaats met de officiële NAVO-Top in Praag. De Studententop stelde studenten in de gelegenheid de rol, structuur en activiteiten van de NAVO beter te leren kennen.

Hoe past de Navo in de 21ste eeuw? Een vraag die een mooie gelegenheid vormt een bijeenkomst te organiseren waarop over deze kwestie nagedacht wordt, en wel door studenten uit verschillende landen. Tezamen met J. Posseth, oud-voorzitter van Stichting JASON en tevens student aan de vakgroep Politieke Wetenschappen te Leiden, heb ik van 20 tot 24 november 2002 een bezoek gebracht aan de Prague Atlantic Student Summit (PASS). Vergezeld door twee stagiaires van de Atlantische Commissie zijn we op pad gegaan om Nederland zo goed mogelijk te vertegenwoordigen tijdens de Model NATO Simulation, die van vrijdag 22 tot zaterdag 23 november gepland stond.

Behalve dat de deelnemers aan de Studententop de NAVO structureel en wat activiteiten betreft beter leerden kennen, bood de bijeenkomst hen ook de uitgelezen mogelijkheid een link te leggen tussen de huidige en toekomstige leiders van de Alliantie én de beslissingen die door hen worden gemaakt in Praag. Twee zeer belangrijke gegevens, aangezien de toekomstige generatie van Alliantieleiders moet leven met de consequenties van de beslissingen van de oude garde. Letterlijk wordt in de inleiding van het PASS Model NATO Handbook de noodzaak voor deze bijeenkomst als volgt samengevat:

“If NATO is to survive for another fifty years, it will be your generation that will be key in ensuring that the Alliance remains relevant to all its members and their citizens.”

De PASS deelnemers werden aldus tijdens de eerste twee dagen van de top in staat gesteld enkele van de huidige leiders van de Alliantie te ontmoeten. Speeches van onder andere Vaclav Havel, President van de Tjechische Republiek, President George W. Bush, en Secretaris van de NAVO Lord Robertson stonden daarbij op het programma. Ook een aantal niet-NAVO leden zag de studententop als mogelijkheid zijn wensen richting de NAVO kenbaar te maken. President Eduard Shevardnadze van Georgië bijvoorbeeld kan, terugblikkend, voor mij daarbij toch wel als een hoogtepunt worden gezien. Hij ontmoette de PASS deelnemers op donderdag 21 november bij Radio Free Europe/ Radio Liberty, dat zetelt in het voormalige gebouw van de communistische partij in Praag. Zoals elke politiek leider, benadrukte Shevardnadze ook zijn ‘commitment’ richting de NAVO (in het geval van Georgië betekent dat zoveel als de wens in de toekomst ook een uitnodiging te ontvangen) en de belangrijke rol die de NAVO inneemt in de stabiliteit in de Kaukasus.

Een NAVO van studenten

Een van de belangrijkste activiteiten van de studententop in Praag was de “Model NATO” simulation. Het doel van deze oefening was alle studentendelegaties ervaring te laten opdoen met het proces en de politiek die aan de basis liggen voor de opbouw van de Atlantische samenwerking. PASS delegaties hadden de mogelijkheid hun land te vertegenwoordigen in onderhandelingen over veel dezelfde cruciale issues die op de agenda stonden tijdens de officiële NAVO Top. Specifiek spitste deze PASS Model NATO zich toe op de rollen en missies van de Alliantie in de 21ste eeuw. Zoals in de officiële top, werd er van de PASS delegaties verwacht consensus te bereiken over deze issues en dit eindoordeel tevens te articuleren in een communiquée.
Om iedereen de ervaring te geven lid te zijn van de NAVO -en op die manier de meeste inzichten te verschaffen tijdens de simulatie- werden alle delegaties behandeld als NAVO leden. Ondanks dat de vertegenwoordiging van de 35 vertegenwoordigde landen een aantal extra uitdagingen bood in termen van logistiek en werkwijze, werd door de organisatie plechtig beloofd dat:

“this inclusive arrangement will allow all students to participate in NATO debates and negotiations, and to develop a better understanding of the values, policies, and decisions that are the foundation of alliance cooperation.”

Het simulatiespel

De focus van het simulatiespel was het specificeren van de toekomstige rollen en missies van de Alliantie. Centraal stond het punt hoe de NAVO reageert op de nieuwe uitdagingen van de 21ste eeuw met een uitgebreid en (na Praag) met een meer divers lidmaatschap. De simulatie omvatte veel van de belangrijkste NAVO instituties, inclusief de North Atlantic Committee (NAC) en de drie belangrijkste committees, de Political Affairs Committee (PAC) de Defense Planning Committee (DPC) en de Nuclear Planning Group (NPG). Deze lichamen zijn primair de formele instituties waarin de Alliantie een consensus ontwikkelt over actuele en relevante zaken. Deze consensus kan resulteren in een bepaalde actie door de Alliantie maar benadrukt ook de invloed op het beleid en het gedrag van de leden:

“That consensus may result in the Alliance taking specific actions, and it should guide the policies and behavior of the members.”

Omdat elk deelnemend land is vertegenwoordigd in de Raad en in elk committee, zijn deze lichamen “key in developing the sense of inclusion and participation that are at the heart of the simulation.”.
De simulatie tijdens de studententop was, zoals begrijpelijk, niet representatief voor de werkelijkheid. De reden die daaraan ten grondslag ligt, is dat de gesimuleerde NAC, PAC, DPC en NPG slechts een fractie van het totaal aantal gespecialiseerde lichamen vormen dat de NAVO in werkelijkheid onder zijn hoede heeft. Een belangrijk committee dat bijvoorbeeld niet werd gesimuleerd in deze Model Nato simulatie was de Military Committee (MC). Dit belangrijke committee had kunnen assisteren bij de gesimuleerde crisis die tijdens de vergadersessie via een newsflash op een onverwacht tijdstip werd gelanceerd. Ook in de werkelijkheid kan het MC in het geval van een specifieke operatie of crisis om advies worden gevraagd door de NAC en andere politieke autoriteiten binnen de NAVO. De MC zal zich in zo’n geval beramen op de haalbaarheid van een bepaalde militaire reactie en zal voorzien in sturing als het gaat om welke vorm de militaire reactie zal krijgen. Het committee geeft de zittende politieke leiding ook advies dat betrekking heeft op militaire strategieën voor de Alliantie en specifiek militaire issues langere termijn. De MC is normaliter samengesteld uit alle nationale militaire vertegenwoordigers, geleid door een gekozen voorzitter van het Militair Committee. Drie keer per jaar komt het committee bij elkaar op het niveau van de nationale militaire opperhoofden. Zoals alle andere committees vertegenwoordigen de leden van de MC hun eigen nationale belangen. Hoewel het dus lijkt dat de PASS-organisatie hier een kans heeft laten liggen, kunnen haar echter weinig verwijten worden gemaakt voor het niet opnemen van de MC in het simulatie-programma. Het committee heeft een iets te technisch karakter en opname ervan in de simulatie zou in bepaalde gevallen kunnen resulteren in aloude luchtfietserij.

Verrijkende ervaring

Terugblikkend mag ik concluderen dat deze dagen voor mij en de rest van de deelnemers een verrijkende ervaring zijn geweest. Niet alleen de verschillende ontmoetingen met de leiders van de Alliantie zullen mij lang bijblijven, ook het kijkje in de ‘keuken’ van de belangrijkste besluitvormingsorganen van de NAVO hebben mij enkel meer geënthousiasmeerd voor het internationale vredes- en veiligheidsbeleid.

Paul Geerts is voorzitter van Stichting JASON