1. Get them in or keep them out? (Germany and the Turkish wish to join the EU).

By: Sabina Stiller

An important candidate member of the European Union made itself heard at the Copenhagen Summit of the EU last year. Turkey demanded to be finally given a date for starting accession negotiations. A joint German-French plan to possibly start negotiations in 2005, was nearly adopted by the EU Council. In this context, the question arises of how Germany stands towards an EU enlargement with the Turkish Republic.

An observer of the German-French initiative proposing the start of negotiations of Turkish membership in July 2005, may be led to think that Germany as a whole backs the idea of EU enlargement across the Bosporus. However, even a brief reading of the German press reveals the opposite: opinions on the issue differ widely from an outright endorsement of Turkey as an aspirant EU member to alarmist language warning of ever admitting the Muslim country into the predominantly Christian EU. What kind of positions can be discerned among politicians, business circles, intellectuals and publicists?

Official government position

To start with the official government position endorsed by the ruling Social Democrat (SPD) chancellor Gerhard Schröder and his Green foreign minister Joschka Fischer, Germany supposedly has a national interest to ‘prevent Turkey from drifting towards Islamic fundamentalism’. That the pursuit of this interest is only possible by allowing Turkey into the EU is even disputed within the SPD where critics come from the camp of foreign policy experts who see ‘Turkish society not yet ripe for EU membership’.
While the chancellor keeps lobbying to win over such doubtful voices, the top of the opposition Christian Democrats officially rejects the possibility of allowing Turkey to start membership negotiations. Both party leader Angela Merkel as well as former candidate for chancellor Edmund Stoiber have chosen clear words: Merkel pleads for ‘further integration outside of a formal membership’ while Stoiber even warns of the ‘end of political union within the EU’ if Turkey should become a full member. In this, he almost joins sides with the president of the Convent on the future of the EU, Giscard d’Estaing, whose interview with the French Le Monde had fuelled a Europe-wide debate. Giscard said that with Turkey on board, the EU would be virtually at its end.
Nevertheless, even within the CDU one finds those who value Christian principles over contemporary trends such as seeking closer cooperation within moderate Muslim countries and others who know that native Turkish voters in Germany should not be alienated. As a matter of fact, both SPD and at least some CDU politicians are aware that voters among the half million naturalized Turks (out of a total of 2.5 million) in the country do count in election times. In this respect it is interesting to note that in the last Bundestag elections, 77 percent of this group voted for the then re-elected Red-Green coalition. On the other hand, politicians do not necessarily try to woo this voter segment: CDU politicians such as the Hesse prime minister Koch are likely to mobilize sentiments against a Turkish EU entry in order to boost support.

Mixed signals

When listening to the voices coming from the business community and its channels, mixed signals are being sent. One notable supporter of Turkey joining the EU is the German Federation of Industry (BDI) that hopes to reap economic benefits from extending the EU common market fully across the Bosporus. Just before the Copenhagen Summit it published a position paper listing ‘five good reasons for giving Turkey a clear European perspective’. On the other hand, the Wirtschaftswoche, a prominent weekly of the business press, ran an alarmist feature denouncing any further sympathetic signs to Ankara. Citing the outcome of recent German opinion polls on the issue, ‘no other question is currently proving that divisive: 46 percent of Germans back Turkey’s membership, 42 percent are opposed’.

Borders with Iraq?

Likewise, intellectuals and publicists have made widely differing contributions to public discussion and debate. The historian Heinrich August Winkler asks whether Europe should be allowed to have borders with Iraq and laments the dominance of technocrats and military strategists in the discussions on Turkish EU membership at the cost of historical arguments. Using more drastic, even polemic terms, his colleague Hans-Ulrich Wehler warns about the ‘Turkish problem’ that he sees in incontrollable consequences of Turkish migration and the prospect of Turkish predominance within an EU that will already need all its strength to accommodate the ten new member states.
Both German daily and weekly quality newspapers published opinion pieces arguing for or against Turkey’s EU membership. The Frankfurter Allgemeine Zeitung ran articles discussing the issue of Turkeys ‘European’ qualities. There, the French finance ministry official Jean-Daniel Tordjman surprises with his arguments on how Turkey has long formed part of Europe’s cultural and historical heritage. If rejected as a member state, the consequences for Europe, according to Tordjman, would be unpredictable. On the contrary, Europe should better grasp her chance to integrate Turkey in its role as mediator between Islam and the Occident.
The political philosopher Otfried Höffe rejects this view of ‘Europeanness’ by questioning how stable democracy really is in Turkey given its dependence on military structures and the recent resurgence of Islam in Turkish politics and public life. Furthermore, he sees Europe apart from being a community built on common values such as democracy also as a community held together by ‘fate’, i.e. the common experience of wars and subsequent attempts at reconciliation, and Turkey is difficult to fit into this picture.
Likewise, the weekly Die Zeit dedicated front-page space to the contrasting opinions of publicist Michael Thumann and ex-chancellor and economist Helmut Schmidt. While Thumann qualifies the alarmist elements of the debate about EU-enlargement to include Turkey as the ‘search for new borders’ he sees the prospect of Turkey approaching membership as an important impetus to tackle long-needed reforms of EU procedures and policies. Schmidt, on the other hand, warns that Ankara’s geopolitical interests in Central Asia and the Caucasus may cause the disintegration of the EU’s Common Foreign and Security Policy and perhaps endanger the integrity of the EU herself. Nevertheless, he addresses the questions of what German interests are concerning this issue. His answer is that Germany needs a stable and reliable Turkey including cooperation on many policy issues, including closer economic relations and assistance; however, not at the price of free movement of labour for all Turks and paralysis of the EU’s foreign policy.

Normative versus functional arguments

This short survey of contributions to the German discussion has revealed a great diversity of arguments surrounding the question of ‘Should Turkey be in?’. Similarly, it is disputed under what circumstances the EU should start the long process of getting the country fit for membership once the country fulfils the Copenhagen criteria. It is useful to divide these arguments into three distinct categories: normative, functional and geopolitical aspects of Turkish membership. The normative dimension deals with the question ‘Is Turkey a part of Europe?’, the functional dimension roughly takes into account the costs and consequences of Turkish EU membership, while geopolitical aspects comprise issues like the German interest in a stable Turkey.

Is Turkey part of Europe?

To start with, normative arguments are dealing with the desirability of having Turkey in the EU, taking into account cultural aspects. In this respect, questions have been raised about whether Turkey is part of Europe historically speaking, and whether the country could be making part of a future European identity. Commentators on these issues frequently argue that Turkey is distinct from the rest of Europe because it did not experience the Enlightenment, uses a distinct language and is predominantly Muslim.
Undoubtedly, the question of whether there exists a distinct ‘European identity’ raised by the discussion is a tricky one. What binds the member states of the European Union? A conservative view endorses the idea that Christianity in its various forms and the values attached to it provide large part of its identity. In their eyes a Muslim country would be unacceptable as a fellow member state. This is probably true to some extent, although it should not be overstated if one looks to the continuing decline of people actively participating in church life. A more liberal view, on the other hand, points to the importance of secular values such as the pluralist democracy, the rule of law, human rights and the protection of minorities. Seen in this light, a Turkish state that respects all of these criteria may become ‘European’ as well as any other current member state.

Lack of faith

What seems to divide the two standpoints is the lack of faith into Turkish efforts to improve their record on democracy and human rights. Conservatives implicitly stress that the undemocratic elements in the Turkish state are going to prevail: although the Kemalistic doctrine has led to the separation of the state and Islam as laid down in the country’s constitution, the military keeps playing an important role in Turkish politics. Generals dominate the constitutional body called the security council, giving them influence unknown in European democracies. The military functions as a watchdog: it guards the reforms once launched by general Kemal Atatürk and opposes the current re-Islamisation of society and public life.
Liberals view the issue differently: They figure that giving Turkey a genuine prospect of joining the EU within a decade or so will provide sufficient incentive to modernise the country and bring it up to EU standards in terms of democracy and respect of human rights. Indeed the former government of prime minister Erbakan had accomplished important reforms such as the abolition of the death penalty, and the current government led by the Islamic Justice and Development Party (AKP) has continued this course with a view to pressing their case before the Copenhagen Summit in December. The protection of the rights of Kurds, making up the largest minority, has been recently improved by law, to give but one example. Of course, as critics rightly point out, it remains to be seen how such changes are implemented in practice, but that progress has been occurring is undeniable.

The debate about Turkey’s EU compatibility has raised again the question of the final limits of the European Union which has not been exhaustively answered up to now. While it was answered with relative ease during the enlargement round with Eastern Europe which includes the Baltic states and the islands of Malta and Cyprus, all countries with strong historic links to Western Europe, politicians - including German ones - appear to struggle much more when it comes to Turkey. However, they may not get a better opportunity than the current one to define who may be ‘in’ and who should ‘stay out’. As the EU keeps enlarging, it seems inevitable to define its limits at some point for the sake of keeping the organization manageable. At the same time, EU institutions need to think about mechanisms of engaging countries in its periphery and managing relations with them. It is not unrealistic to expect a growing schism between EU members on this issue which shows parallelisms with the debate on ‘widening’ vs. ‘deepening’, i.e. enlarging the number of members vs. intensifying integration among current members.

Costs and consequences

Apart from the ‘cultural fit’ argument which tends to receive lots of attention, another group of arguments regards the question whether the EU would manage to integrate Turkey in terms of economic, financial and institutional consequences of membership. The first two aspects concern the state and structure of the Turkish economy which is relatively backward, agricultural and features low employment figures compared to the EU. GDP per capita is about 22 percent of the EU average; 45 percent of the population is employed in agriculture, accounting for 15 percent of the Turkish GDP. While in the EU-15 about 61 percent were employed in 2000, only 47 percents of Turks were. The implications for the EU budget in terms of agricultural and structural funds would be immense although it is clear from the outset that large transition periods for receiving funds would be mandatory. Rough estimates by the EU Commission indicate that under current rules, a yearly 20 billion of transfers would be needed for Turkey. On the other hand, as the German Federation of Industry notes, in the long run, a large market and ensuing business opportunities are the other side of the coin.

At least as important as economic-financial arguments are the consequences for the EU integration process. Both the character of EU institutions such as the Commission, the Parliament and the Council, as well as the composition of EU member states’ population is seen at stake here. Turkey has currently close to 70 million inhabitants with an annual birth-rate of 1.5 percent, superseding the EU average. By the time of a possible entry in 2015 this could be close to 80 million. Translated into influence in EU institutions, Turkey would stand side by side with Germany and France and what such influence would mean in practice can only be speculated about.
German conservative politicians like Edmund Stoiber gratefully pick up this scenario, warning that the EU could be ‘degenerating into a mere free trade zone’. Secondly, many observers such as Wehler, Winkler and Schmidt fear a large movement of Turkish migrants into the EU in search of better life opportunities. While the arrangement of long transition periods for the full freedom of movement is almost certain to occur, the argument carries a large potential for vote-seeking politicians who wish to capitalize on anti-foreigner sentiments.

EU, Turkey and geopolitics

Finally, there is the geopolitical aspect of Turkish membership which touches upon issues such as the fundamental German interest in a stable Turkey and the future of the EU Common Foreign and Security Policy (CFSP). No sensible German politician is going to deny that Germany is interested in Turkey’s welfare and stability and developments in the country’s domestic and foreign politics sphere are being followed with interest. Ankara has proved to be a reliable partner in NATO and relations between the two countries are generally considered good.
However, Turkey does have foreign policy interests that may prove divisive for the developing foreign policy dimension of the EU. The country has not only short borders with Bulgaria and Greece, but also longer borders with Iraq, Syria, Iran, Georgia and Armenia. In the past, Ankara has been showing signs of ambition towards creating a ‘Greater Turkey’, incorporating the Turkish speaking minorities of Central Asia. There is also the problem of a large Kurdish population numbering 20 million as a destabilizing factor especially if future military action starts to unsettle Iraq. Furthermore, traditionally hostile relations with Russia, hostilities with Armenia, and possible squabbles about the location of pipelines and harbours to exploit oil and gas resources from the Caucasus and Central Asia all play a role in Turkish foreign relations.
While Helmut Schmidt warns from the consequences of trying to incorporate all of these in the CFSP ‘that may cause the collapse of the EU in times of crisis’, the geopolitical situation of Turkey can also be interpreted otherwise: the publicist Günter Seufert points to Turkey’s value for the Europeans in securing access to much-needed energy resources and ensuring the protection of pipelines.
In addition, after the terrorist attacks on the United States and the ‘war on terrorism’ initiated by the current Bush administration, Turkey has been seen, perhaps more than ever, as an important Western ally by virtue of being both pro-western and a Muslim country. This can be seen both from US verbal backing and striking diplomatic pressure for Turkish membership in the EU, and possibly also from the German initiative of giving Ankara a prospect of membership negotiations in the near future.

Conclusion

In sum, many aspects surrounding the full membership of Turkey in the EU are proving controversial and difficult to judge upon. Many of the arguments cited cannot be easily proved right or wrong and the little comforting wisdom ‘time will tell’ often applies. Political courage will be needed in order to resolve the question of Turkish membership to create a win-win situation for both the EU and Turkey.
At this point one needs to stress that it is high time for offering Turkey a clear vision on either membership or the revival and reinforcement of the existing association treaty. The EU (and Germany with it) has made itself guilty on foot-dragging in this matter. The German debate shows that sufficient controversy is raised to make future accession negotiations long, muddy and painful for both sides. A referendum may have to be held in order to temper German and other EU citizens’ worries and fears.
Perhaps this is the right point in time for Germany to move ahead and suggest a new form of engagement between the EU and Ankara. Such a partnership that stops short of membership could build on two pillars: First, being honest and clear towards Ankara about both the desirability and worries about a Muslim state of Turkey’s dimensions entering a predominantly Christian EU. Second, having a pragmatic dialogue about how to intensify economic relations and political cooperation that would both help to modernize the economy and keep the momentum in constitutional and human rights reforms.

Sabina Stiller, PhD student, Centre for German Studies, University of Nijmegen

2. Kosjenka: Online ondersteuning Balkan-projecten

Door: Werner van de Wiel

Stichting Kosjenka is een nog jonge organisatie die zich bezighoudt met de ondersteuning van lokale projecten op de Balkan. Sinds enige tijd is Stichting Kosjenka ook de trotse bezitter van een eigen website. Voldoende reden voor JASON Magazine om eens een kijkje te nemen op www.kosjenka.nl

Met de bereikbaarheid van de site van Stichting Kosjenka is niets mis: bij alle grote zoekmachines prijkt de naam van de stichting na het geven van de zoekopdracht bovenaan het lijstje van treffers. Eenmaal aangekomen op www.kosjenka.nl wordt de bezoeker de keuze geboden een Nederlandse of Engelse versie van de site te bekijken. Heeft men dit gedaan, komt men op een sobere pagina terecht waar de doelstelling van de stichting in het kort wordt weergegeven. Verder is er een keuzemenu aanwezig; zo kan de lezer kiezen uit de opties ‘Links’, ‘Doelstelling’, ‘Bestuur’, ‘Projecten’ en ‘Info’.
De optie ‘Links’ is zonder enige twijfel de meest interessante keuzemogelijkheid van deze site. Hier vindt men, helder ingedeeld op deelrepubliek, een keur aan sites over de meest uiteenlopende zaken die betrekking hebben op de Balkan. Zo kan de bezoeker zich inschrijven op nieuwsbrieven, Radio Free Europe bezoeken of artikelen over de Balkan opvragen. Het doorlinken levert geen enkel probleem op en verloopt over het algemeen behoorlijk snel, zodat de bezoeker zich niet hoeft te ergeren aan pagina´s die er een eeuwigheid over doen om geopend te worden (al hangt veel uiteraard af van de snelheid van je computer of server).
De optie ‘Doelstelling’ is enigzins overbodig. Op de welkomspagina wordt de bezoeker namelijk al op de hoogte gebracht van de doelen die Stichting Kosjenka zichzelf gesteld heeft. Om de projecten en initiatieven die de burgers in deze regio zelf van de grond hebben getild te ondersteunen, wil de stichting fondsen werven, actief participeren en ideeën en informatie uitwisselen. Hoofdthema´s van de stichtingsprojecten zijn milieu, cultuur, media en muziek. Het moet gezegd worden dat deze doelstelling wel erg breed geformuleerd is en het nog niet geheel duidelijk wordt op de site op welke manier men ze wil realiseren

Onder ‘Projecten’ vindt men het kopje `Duurzaam toerisme´ in Oost-Slavonië en Baranja. Door hierop te klikken, krijgt de lezer een omschrijving van dit project. In het kort komt het hier op neer dat de regio met haar natuurlijke rijkdom buitengewoon geschikt is voor toerisme, maar dat dit tot op heden nog onvoldoende onderkend wordt. In samenwerking met onder meer de milieuorganisatie Zeleni Osijek (Groen Osijek) wil men eco-toerisme in dit gebied ontwikkelen zodat flora en fauna er intact blijven. Het is de bedoeling dat dit project dit jaar van start gaat.
Onder ‘Info’ vindt de lezer, naast het e-mail adres stichting_kosjenka@hotmail.com, een postadres, gironummer en de datum waarop de stichting geregistreerd is. Vooral in het kader van fondsenwerving is het wel handig te weten waar je een bijdrage kan storten

Al met al is www.kosjenka.nl helder ingericht, sober van vormgeving en zijn er weinig kinderziektes te ontdekken. Alle links werken naar behoren, het navigeren vormt geen enkel probleem en tegen onoverkomelijke onduidelijkheden zal een bezoeker niet snel oplopen. Met name de lange lijst met links maakt de site een ideale springplank voor iedereen die zich wil verdiepen in de Balkanregio.
Inhoudelijk gezien zijn er wel verbeter mogelijkheden: zo zou het prettig zijn als er op de site een archief van artikelen over de Balkan aanwezig zou zijn, zodat men de site niet hoeft te verlaten om de benodigde informatie te vergaren. Op de site zelf valt er wat dat betreft vooralsnog weinig te halen. Verder zou het de duidelijkheid en aantrekkelijkheid van de site ten goede komen, als men foto's en kaarten zou afdrukken, bijvoorbeeld van het Baranjagebied. Waarschijnlijk zullen we in de toekomst uitgebreid geïnformeerd worden over de verrichtingen van Stichting Kosjenka in Slovenië, en zal de site ook inhoudelijk gezien naar een hoger plan getild worden.

3. Duitsland: Weltmacht of Ohnmacht?

Door: Paul Geerts

Wat is de kracht van Duitsland als het gaat om zijn buitenlands en veiligheidsbeleid? Deze vraag stond centraal op de door JASON georganiseerde werkconferentie Duitsland: ‘Weltmacht’ of ‘Ohnmacht’?. Drie deskundigen gaven tijdens de bijeenkomst hun mening over drie belangrijke aspecten van Duitslands internationale beleid.

Tijdens de JASON werkconferentie, die ditmaal plaats had op de Universiteit van Amsterdam, gingen de drie deskundigen in op de belangrijkste drie apecten in het buitenlands en veiligheidsbeleid van Duitsland: de Atlantische betrekkingen, het Europese buitenlands en veiligheidsbeleid en de invloed van Duitsland in het internationale speelveld.
Achter de discussietafel namen achtereenvolgens plaats: Jeroen Bult, historicus en publicist, Hans Terlouw, promovendus aan het Graduiertenkolleg van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) en Amit Das Gupta, fachlektor aan het Graduiertenkolleg (DIA). Onder leiding van Leonard Ornstein, politiek redacteur bij Netwerk, debatteerden zij met elkaar en met het publiek over de inhoud en de toekomst van het buitenlands en veiligheidsbeleid van één van Europa’s meest prominente lidstaten.

Bekoelde vriendschap

De betrekkingen tussen George W. Bush en Gerhard Schröder waren al in de aanloop naar de bondskanseliersverkiezingen in oktober 2002 nogal bekoeld. Schröder gaf in deze periode reeds aan tegen een aanval op Irak te zijn. De vraag of dergelijke perioden van afnemende vriendschappelijke betrekkingen vaker zijn voorgekomen, werd bevestigend beantwoord door de eerste spreker Jeroen Bult. Hij gaf een uitgebreid historisch overzicht van de Duits-Amerikaanse betrekkingen na 1945.
Tijdens de Koude Oorlog zijn de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Duitsland meerdere malen onder druk komen te staan, aldus Bult. De heren bondskanseliers en Amerikaanse presidenten hielden er met grote regelmaat niet al te beste verstandhoudingen op na. Gezien de meer recente ontwikkelingen in de Duits-Amerikaanse betrekkingen onder Bush, is er wat dat betreft maar weinig veranderd. In 2001 heeft er echter, in zeer korte tijd, een duidelijkere omslag plaatsgevonden. Een lange periode van zekere vriendschap veranderde snel in een sfeer van grimmigheid. Bult somt achtereenvolgens allerlei oorzaken voor deze ontwikkeling op: de terugtrekking van Bush uit het Kyoto-verdrag, de opzegging van het ABM-verdrag en, na de aanslagen van 11 september 2001, de aanpak van het terrorisme en, uiteraard, ook de kwestie Irak.

Nie wieder Krieg

Ornstein, zelf bestuurslid van de Nederland-Duitslandconferentie, stipte in de discussie nog een andere oorzaak aan voor de snelle achteruitgang van de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Duitsland. Volgens hem ligt voornamelijk de verkiezingscampagne van Schröder ten grondslag aan de grimmige sfeer tussen de twee landen. In deze campagne werd door baby-boomer Schröder de impact van de Tweede Wereldoorlog en de daaruit resulterende opvatting nie wieder krieg meesterlijk gebruikt om in te spelen op de sentimenten van het Duitste electoraat. Door middel van deze verkiezingsretoriek maakte Schröder de betrekkingen tussen Duitsland en de Verenigde Staten in de oorlog tegen het terrorisme tot inzet van de verkiezingen.
Bult sloot zich aan bij de mening van Ornstein en voegde er nog aan toe dat deze Duitse stellingname opvallend tegenstrijdig is, aangezien Schröder en Fisher nog korte tijd voor de verkiezingen dit oorlogssentiment eigenlijk van zich af wilden schudden. Ze maakten zich zelfs meerdere malen hard vóór politiek-militaire emancipatie.

Historische ontwikkeling is bepalend

Hans Terlouw ging specifiek in op de houding van Duitsland en de dicussie omtrent het buitenlands en veiligheidsbeleid van Europa. Hij gaf aan dat de interne discussie in Duitsland een belangrijke rol speelt in de formulering van het buitenlands en veiligheidsbeleid, vaak belangrijker dan dikwijls in het buitenland wordt aangenomen. Terlouw betoogde dat elk land een bepaalde historische ontwikkeling heeft doorgemaakt, met als resultaat een bepaalde politieke cultuur met bepaalde normen en waardenoriëntaties, uitgangspunten en beleidsvoorkeuren. Hetzelfde geldt dus voor onze Duitse buren.
Reeds in de periode van het gedeelde Duitsland golden voor de Bondsrepubliek al vier ‘grondoriëntaties’ die destijds, en ook nu nog, essentieel waren voor het Duitse buitenlands en veiligheidsbeleid. Ten eerste was er sprake van de westelijke oriëntatie, hetgeen tot uitdrukking komt in de sterke band en nadruk op de betrokkenheid van Amerika bij de Europese veiligheid. De Amerikanen zijn na de Tweede Wereldoorlog voor de West-Duitsers altijd de belangrijkste militaire bondgenoot geweest. Dit ging dan ook altijd gepaard met een heel sterke binding met westelijke waarden, zoals democratie en marktwirtschaft
Als tweede grondoriëntatie noemt Terlouw de voortdurende multilaterale oriëntatie. Al die vijftig jaar dat de Bondsrepubliek bestaan heeft, is er meegewerkt aan de stimulering van internationale samenwerkingsverbanden en de oprichting van internationale organisaties. Voorbeeld is de Conferentie van Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE), een samenwerkingsverband dat met name op initiatief van de Duitsers tot stand is gekomen.
De derde grondoriëntatie is het civiele karakter van de politiek van Duitsland. Mede doordat militarisme in Duitsland op veel interne weerstand stuit, zet het land zich in voor een civilisering van de internationale betrekkingen. Dat houdt in dat de Duitsers zich altijd sterk maken voor conflictpreventie en -voorkoming via de internationale samenwerkings-verbanden. Dit was ook nog zichtbaar afgelopen februari, toen Duitsland als één van de weinige landen dwars lag ten opzichte van de Amerikaanse invasieplannen van Irak.
De vierde en laatste grondoriëntatie die Terlouw in zijn betoog betrekt, is het Eurocentrisme. Als geen enkel land in Europa had Duitsland baat bij de Europese integratie, aldus Terlouw. Door te integreren in supranationale instellingen, kwam Duitsland op hetzelfde niveau als zijn voormalige bezettingsmachten. Een ander positief effect was dat deze koers het noodzakelijke vertrouwen bij het Westen en andere landen wekte.

Modelleerling

Amit das Gupta ten slotte, stelde dat de Bondsrepubliek na de Tweede Wereldoorlog voornamelijk de rol van modelleerling heeft gespeeld in de internationale politiek. Duitslands ‘negatieve’ geschiedenis en de daaruit resulterende sterke drang naar herstel van het diep geschonden vertrouwen van de internationale gemeenschap, hebben geleid tot een vredespolitiek met een sterk humanitair aspect, zowel in de Bondsrepubliek als het herenigde Duitsland. De Bondsrepubliek wilde niet alleen laten zien dat ze van de geschiedenis had geleerd maar dat ze ook een voorbeeld wil zijn voor andere landen.

Toekomst

Duitsland is niet langer bereid voor de Europese integratie te betalen. Dat is één van de twee trends die de panelleden in het buitenlands en veiligheidsbeleid van Duitsland verwachten voor de komende periode. De slechte economische situatie waarin Duitsland momenteel verkeert, met daarbij de hoge werkeloosheid, leiden meer en meer tot binnenlandse politieke druk zich meer te bekommeren om de problemen in die heimat. Het land zal zich internationaal dan ook steeds meer gaan uitspreken over nationale belangen, woorden die lange tijd uit de vocabulaire van de Bondsrepubliek verdwenen waren. Duitsland zal daarnaast na de komende uitbreiding van de Europese Unie veel meer een spilfunctie gaan vervullen en de toetredende landen zullen zich meer op Duitsland gaan richten. De oude as Parijs-Berlijn is mede daardoor volgens Terlouw steeds meer aan erosie onderhevig.
Ondanks dat sinds de val van de Muur Duitsland zijn troepen meerdere malen heeft ingezet (bijvoorbeeld in Somalië, Bosnië, Oost-Timor, Kosovo, de Caucassus, Macedonië, Afganistan) blijven de Duitsers een innerlijke strijd voeren ten aanzien van oorlog. Dit is een gevoel dat zich diep in de harten van de Duitsers heeft geworteld en dat zijn stempel zal blijven drukken op toekomstig beleid. Zowel Duitsland als Europa met haar gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (EBVB) zien militaire inzet niet als enige oplossing voor de oplossing van conflicten. Multilaterale samenwerking in instellingen zoals in het EBVB en de VN zullen het civiele karakter van de Duitse buitenlandse politiek alswel de Europese buitenlandse en veiligheidspolitiek blijven benadrukken.
Op de vraag of Amerika structureel minder belangrijk aan het worden is voor Duitsland, antwoordden de panelleden tijdens de bijeenkomst ontkennend. Jeroen Bult: ‘De politieke betrekkingen met de Verenigde Staten zullen van een hoog niveau blijven zolang er geen geloofwaardig veiligheidsalternatief is voor de NAVO.’

Het initiatief voor de bijeenkomst kwam mede tot stand in het kader van het ‘Duitsland- programma’, gecoördineerd door het Duitsland Instituut Amsterdam. Transcripties van de sprekers zijn binnenkort na te lezen op deze site.

Paul Geerts is voorzitter van Stichting JASON

4. Studenten over de NAVO en de 21ste eeuw

Door: Paul Geerts

In Praag werd vier dagen nagedacht en gepraat over de NAVO en de rol die deze organisatie speelt in de aanpak van de uitdagingen van de 21ste eeuw. De PASS-Top, die werd georganiseerd door de ATA (Atlantic Treaty Association), vond tegelijkertijd plaats met de officiële NAVO-Top in Praag. De Studententop stelde studenten in de gelegenheid de rol, structuur en activiteiten van de NAVO beter te leren kennen.

Hoe past de Navo in de 21ste eeuw? Een vraag die een mooie gelegenheid vormt een bijeenkomst te organiseren waarop over deze kwestie nagedacht wordt, en wel door studenten uit verschillende landen. Tezamen met J. Posseth, oud-voorzitter van Stichting JASON en tevens student aan de vakgroep Politieke Wetenschappen te Leiden, heb ik van 20 tot 24 november 2002 een bezoek gebracht aan de Prague Atlantic Student Summit (PASS). Vergezeld door twee stagiaires van de Atlantische Commissie zijn we op pad gegaan om Nederland zo goed mogelijk te vertegenwoordigen tijdens de Model NATO Simulation, die van vrijdag 22 tot zaterdag 23 november gepland stond.

Behalve dat de deelnemers aan de Studententop de NAVO structureel en wat activiteiten betreft beter leerden kennen, bood de bijeenkomst hen ook de uitgelezen mogelijkheid een link te leggen tussen de huidige en toekomstige leiders van de Alliantie én de beslissingen die door hen worden gemaakt in Praag. Twee zeer belangrijke gegevens, aangezien de toekomstige generatie van Alliantieleiders moet leven met de consequenties van de beslissingen van de oude garde. Letterlijk wordt in de inleiding van het PASS Model NATO Handbook de noodzaak voor deze bijeenkomst als volgt samengevat:

“If NATO is to survive for another fifty years, it will be your generation that will be key in ensuring that the Alliance remains relevant to all its members and their citizens.”

De PASS deelnemers werden aldus tijdens de eerste twee dagen van de top in staat gesteld enkele van de huidige leiders van de Alliantie te ontmoeten. Speeches van onder andere Vaclav Havel, President van de Tjechische Republiek, President George W. Bush, en Secretaris van de NAVO Lord Robertson stonden daarbij op het programma. Ook een aantal niet-NAVO leden zag de studententop als mogelijkheid zijn wensen richting de NAVO kenbaar te maken. President Eduard Shevardnadze van Georgië bijvoorbeeld kan, terugblikkend, voor mij daarbij toch wel als een hoogtepunt worden gezien. Hij ontmoette de PASS deelnemers op donderdag 21 november bij Radio Free Europe/ Radio Liberty, dat zetelt in het voormalige gebouw van de communistische partij in Praag. Zoals elke politiek leider, benadrukte Shevardnadze ook zijn ‘commitment’ richting de NAVO (in het geval van Georgië betekent dat zoveel als de wens in de toekomst ook een uitnodiging te ontvangen) en de belangrijke rol die de NAVO inneemt in de stabiliteit in de Kaukasus.

Een NAVO van studenten

Een van de belangrijkste activiteiten van de studententop in Praag was de “Model NATO” simulation. Het doel van deze oefening was alle studentendelegaties ervaring te laten opdoen met het proces en de politiek die aan de basis liggen voor de opbouw van de Atlantische samenwerking. PASS delegaties hadden de mogelijkheid hun land te vertegenwoordigen in onderhandelingen over veel dezelfde cruciale issues die op de agenda stonden tijdens de officiële NAVO Top. Specifiek spitste deze PASS Model NATO zich toe op de rollen en missies van de Alliantie in de 21ste eeuw. Zoals in de officiële top, werd er van de PASS delegaties verwacht consensus te bereiken over deze issues en dit eindoordeel tevens te articuleren in een communiquée.
Om iedereen de ervaring te geven lid te zijn van de NAVO -en op die manier de meeste inzichten te verschaffen tijdens de simulatie- werden alle delegaties behandeld als NAVO leden. Ondanks dat de vertegenwoordiging van de 35 vertegenwoordigde landen een aantal extra uitdagingen bood in termen van logistiek en werkwijze, werd door de organisatie plechtig beloofd dat:

“this inclusive arrangement will allow all students to participate in NATO debates and negotiations, and to develop a better understanding of the values, policies, and decisions that are the foundation of alliance cooperation.”

Het simulatiespel

De focus van het simulatiespel was het specificeren van de toekomstige rollen en missies van de Alliantie. Centraal stond het punt hoe de NAVO reageert op de nieuwe uitdagingen van de 21ste eeuw met een uitgebreid en (na Praag) met een meer divers lidmaatschap. De simulatie omvatte veel van de belangrijkste NAVO instituties, inclusief de North Atlantic Committee (NAC) en de drie belangrijkste committees, de Political Affairs Committee (PAC) de Defense Planning Committee (DPC) en de Nuclear Planning Group (NPG). Deze lichamen zijn primair de formele instituties waarin de Alliantie een consensus ontwikkelt over actuele en relevante zaken. Deze consensus kan resulteren in een bepaalde actie door de Alliantie maar benadrukt ook de invloed op het beleid en het gedrag van de leden:

“That consensus may result in the Alliance taking specific actions, and it should guide the policies and behavior of the members.”

Omdat elk deelnemend land is vertegenwoordigd in de Raad en in elk committee, zijn deze lichamen “key in developing the sense of inclusion and participation that are at the heart of the simulation.”.
De simulatie tijdens de studententop was, zoals begrijpelijk, niet representatief voor de werkelijkheid. De reden die daaraan ten grondslag ligt, is dat de gesimuleerde NAC, PAC, DPC en NPG slechts een fractie van het totaal aantal gespecialiseerde lichamen vormen dat de NAVO in werkelijkheid onder zijn hoede heeft. Een belangrijk committee dat bijvoorbeeld niet werd gesimuleerd in deze Model Nato simulatie was de Military Committee (MC). Dit belangrijke committee had kunnen assisteren bij de gesimuleerde crisis die tijdens de vergadersessie via een newsflash op een onverwacht tijdstip werd gelanceerd. Ook in de werkelijkheid kan het MC in het geval van een specifieke operatie of crisis om advies worden gevraagd door de NAC en andere politieke autoriteiten binnen de NAVO. De MC zal zich in zo’n geval beramen op de haalbaarheid van een bepaalde militaire reactie en zal voorzien in sturing als het gaat om welke vorm de militaire reactie zal krijgen. Het committee geeft de zittende politieke leiding ook advies dat betrekking heeft op militaire strategieën voor de Alliantie en specifiek militaire issues langere termijn. De MC is normaliter samengesteld uit alle nationale militaire vertegenwoordigers, geleid door een gekozen voorzitter van het Militair Committee. Drie keer per jaar komt het committee bij elkaar op het niveau van de nationale militaire opperhoofden. Zoals alle andere committees vertegenwoordigen de leden van de MC hun eigen nationale belangen. Hoewel het dus lijkt dat de PASS-organisatie hier een kans heeft laten liggen, kunnen haar echter weinig verwijten worden gemaakt voor het niet opnemen van de MC in het simulatie-programma. Het committee heeft een iets te technisch karakter en opname ervan in de simulatie zou in bepaalde gevallen kunnen resulteren in aloude luchtfietserij.

Verrijkende ervaring

Terugblikkend mag ik concluderen dat deze dagen voor mij en de rest van de deelnemers een verrijkende ervaring zijn geweest. Niet alleen de verschillende ontmoetingen met de leiders van de Alliantie zullen mij lang bijblijven, ook het kijkje in de ‘keuken’ van de belangrijkste besluitvormingsorganen van de NAVO hebben mij enkel meer geënthousiasmeerd voor het internationale vredes- en veiligheidsbeleid.

Paul Geerts is voorzitter van Stichting JASON